Gegenereerd op 1 May 2026
Alle drie de sectoren vertonen hetzelfde patroon: forse groei tot een piek rond 2020โ2022, gevolgd door een duidelijke krimp. Maar de details verschillen opvallend:
| Sector | Piek | Piekjaar | 2025/'26 | Daling t.o.v. piek |
|--------|------|----------|----------|--------------------|
| MBO | 518.940 | 2020/'21 | 475.550 | โ8,4% |
| HBO | 491.440 | 2021/'22 | 440.220 | โ10,4% |
| WO | 344.630 | 2021/'22 | 335.930 | โ2,5% |
(CBS, 85353NED & 85423NED)
1. De COVID-piek โ het grote mysterie
Alle sectoren schieten omhoog in 2020/'21. Dit valt exact samen met de coronaperiode. Een mogelijke verklaring is dat jongeren door de economische onzekerheid langer in het onderwijs bleven, of dat de arbeidsmarkt minder trekkracht had.
2. MBO krimpt sterk, maar begint te stabiliseren
MBO verloor ~43.000 studenten na de piek. Maar 2024/'25 โ 2025/'26 is vrijwel vlak (โ10 studenten). Dit zou kunnen samenhangen met de sterke arbeidsmarkt die MBO'ers rechtstreeks opzuigt, gecombineerd met vergrijzing van de doelgroep.
3. WO is veerkrachtiger dan HBO
WO daalt maar 2,5% ten opzichte van de piek, HBO verliest meer dan 10%. Het is denkbaar dat de groeiende aantrekkingskracht van WO (stijgend opleidingsniveau in NL, internationale instroom) de krimp dempt โ terwijl HBO minder profiteert van internationalisering.
De meest logische vervolgvraag: is de daling in HBO en MBO demografisch gedreven (minder jongeren) of gedragsgedreven (meer naar arbeidsmarkt)? Dit is te onderzoeken door de MBO/HBO instroom te koppelen aan CBS-prognoses voor de 15โ25 jarigen populatie. Wil je dat?
Bronnen
- CBS dataset 85353NED โ Mbo; studenten, niveau, leerweg, studierichting, regiokenmerken, 2015/'16โ2025/'26 (Totaal MBO incl. extranei, Nederland)
- CBS dataset 85423NED โ Hoger onderwijs; ingeschrevenen, onderwijssoort, opleidingsfase en -vorm, 2015/'16โ2025/'26 (Opleidingsfase totaal, alle opleidingsvormen)
Door de MBO-prognose (DUO) te combineren met de CBS-bevolkingsprognose voor 15โ25 jarigen kunnen we de participatiegraad berekenen: hoeveel procent van de jongere bevolking zit er in het MBO?
| Jaar | MBO-studenten | Bevolking 15โ25 | Participatiegraad |
|------|--------------|-----------------|-------------------|
| 2021 | 502.273 | 2.204.000 | 22,8% |
| 2025 | 466.801 | 2.204.000 | 21,2% |
| 2028 | 470.822 | 2.170.000 | 21,7% |
| 2035 | 449.814 | 2.067.000 | 21,8% |
| 2040 | 439.998 | 2.021.000 | 21,8% |
1. De daling 2021โ2025 is wรฉl grotendeels gedragsgedreven
De participatiegraad daalt van 22,8% โ 21,2% in slechts 4 jaar. De bevolking krimpt nauwelijks in die periode โ de daling in studenten is dus relatief groot. Een mogelijke verklaring is dat de coronabuffer wegviel รฉn de extreem krappe arbeidsmarkt jongeren rechtstreeks de werkvloer op trok, in plaats van naar school.
2. Vanaf 2026 stabiliseert de participatiegraad volledig
Na de initiรซle gedragsdaling stabiliseert de graad op ~21,7โ21,8% en blijft die nauwelijks bewegen tot 2040. Dit is het sterkste signaal: het gedragspatroon keert terug naar 'normaal'. Alle verdere krimp in absolute aantallen (van 470.000 โ 440.000) is puur demografisch โ er zijn simpelweg minder jongeren in Nederland.
3. De bevolking 15โ25 krimpt structureel met ~180.000 personen tot 2040
CBS verwacht dat de groep 15โ25 jarigen daalt van ~2,2 miljoen (2025) naar ~2,0 miljoen (2040). Dit zou kunnen samenhangen met de geboortegolfdalingen begin 2000s die nu doorstromen naar de onderwijsleeftijden.
De huidige daling heeft twee gezichten: een gedragsschok (2021โ2025, post-COVID + arbeidsmarkt), gevolgd door een demografisch fonds (2025โ2040). Beleidsmakers die willen ingrijpen op de krimp kunnen het eerste aanpakken โ het tweede is structureel onvermijdelijk.
Wil je weten welke provincies of regio's het zwaarst geraakt worden door de demografische krimp? Dat kan met de DUO-prognose per arbeidsmarktregio gekoppeld aan CBS-bevolkingsprognoses per provincie.
Bronnen
- DUO โ Studentprognoses MBO per instelling, tabblad mbo-studentenprognose_leeftijdscategorie (versie 2, publicatiedatum 12-02-2026)
- CBS dataset 86041NED โ Bevolking; leeftijd 2025โ2070, cohort 15โ20 jaar (code 70400) + 20โ25 jaar (code 70500), Totaal geslacht (T001038), peiljaar 1 januari per jaar
๐ด Hardste krimpers โ verlies van >8% studenten:
| Regio | 2025 | 2035 | Krimp | % |
|-------|------|------|-------|---|
| Achterhoek | 9.372 | 8.032 | โ1.340 | โ14,3% |
| Drenthe | 9.525 | 8.359 | โ1.166 | โ12,2% |
| Twente | 20.092 | 17.954 | โ2.138 | โ10,6% |
| Zeeland | 10.288 | 9.417 | โ871 | โ8,5% |
| Veluwe Stedendriehoek | 16.692 | 15.288 | โ1.404 | โ8,4% |
| Friesland | 21.792 | 19.995 | โ1.797 | โ8,3% |
๐ข Groeiers โ absolute stijging van MBO-studenten:
| Regio | 2025 | 2035 | Groei | % |
|-------|------|------|-------|---|
| Flevoland | 14.368 | 15.266 | +898 | +6,3% |
| Rijnmond | 39.861 | 41.686 | +1.825 | +4,6% |
| Groot Amsterdam | 25.225 | 25.943 | +718 | +2,9% |
| Haaglanden | 20.006 | 20.595 | +589 | +2,9% |
1. Het is een stad-vs-platteland verhaal
De krimp concentreert zich bijna volledig in de perifere en landelijke regio's (Achterhoek, Drenthe, Twente, Zeeland, Friesland). De Randstad en groeikernen (Flevoland, Rijnmond, Amsterdam) groeien juist door. Dit valt sterk samen met de binnenlandse bevolkingsmigratiepatronen: jongeren trekken naar steden, waardoor de MBO-populatie in de periferie dubbel krimpt โ minder jongeren รฉn meer uitstroom richting Randstad.
2. Twente is de stille noodsituatie
Twente verliest in absolute aantallen de meeste studenten: โ2.138 stuks in 10 jaar. Dat zijn twee volle ROC-vestigingen. Een mogelijke verklaring is de combinatie van ontgroening, vertrek van jongeren naar Randstad en een relatief zwakke economische aantrekkingskracht voor studenten van buiten de regio.
3. Flevoland is de enige perifere groeier
Flevoland groeit met +6,3% als enige niet-Randstad regio. Dit zou kunnen samenhangen met de jonge, relatief vruchtbare bevolkingssamenstelling van Almere en Lelystad die in de komende jaren doorstroomt naar MBO-leeftijd.
De logische vervolgstap: welke MBO-instellingen (specifieke ROC's) worden het hardst geraakt? De dataset bevat ook mbo-studentenprognose_instelling โ daarmee kun je exact zien welke scholen richting 2035 onder de financieel kritische grens van ~5.000 studenten zakken. Wil je dat?
Bronnen
- DUO โ Studentprognoses MBO per instelling, tabblad mbo-studentenprognose_arbeidsmarktregio, peiljaren 2025 (Historie) & 2035 (Prognose), versie 2, publicatiedatum 12-02-2026
- CBS dataset 86041NED โ Bevolking; leeftijd 2025โ2070 (nationaal totaal; regionale uitsplitsing niet beschikbaar in deze dataset)
๐ด Grootste krimpers โ absolute studentenverlies:
| Instelling | 2025 | 2035 | Verlies | % | โ ๏ธ Risico |
|-----------|------|------|---------|---|-----------|
| SVO | 1.889 | 1.351 | โ538 | โ28,5% | ๐ด KRITIEK |
| SOMA College | 1.167 | 969 | โ198 | โ16,9% | ๐ด KRITIEK |
| ROC Rivor | 1.880 | 1.631 | โ249 | โ13,2% | ๐ด KRITIEK |
| ROC Graafschap College | 8.123 | 7.130 | โ993 | โ12,2% | ๐ Zorgelijk |
| Yonder | 9.810 | 8.621 | โ1.189 | โ12,1% | ๐ Zorgelijk |
| ROC van Twente | 17.311 | 15.294 | โ2.017 | โ11,7% | ๐ Zorgelijk |
| Alfa-college | 11.033 | 9.893 | โ1.140 | โ10,3% | ๐ Zorgelijk |
| Drenthe College Terra | 8.882 | 7.975 | โ907 | โ10,2% | ๐ Zorgelijk |
| Vonk | 4.149 | 3.735 | โ414 | โ10,0% | ๐ Zorgelijk |
๐ข Groeiers โ tegen de stroom in:
| Instelling | 2025 | 2035 | Groei | % |
|-----------|------|------|-------|---|
| ROC van Flevoland | 5.621 | 6.184 | +563 | +10,0% |
| Albeda | 20.093 | 20.891 | +798 | +4,0% |
| ROC van Amsterdam | 33.314 | 34.323 | +1.009 | +3,0% |
| ROC Mondriaan | 18.983 | 19.522 | +539 | +2,8% |
| Grafisch Lyceum R'dam | 3.402 | 3.599 | +197 | +5,8% |
1. SVO, SOMA en ROC Rivor: de echte noodsituaties
Deze drie instellingen zitten al op of onder de 2.000 studenten รฉn krimpen het hardst in percentage. SVO verliest bijna een derde van zijn studenten in tien jaar. Een mogelijke verklaring is dat sectorspecifieke scholen (SVO richt zich op slagers/voedingssector, SOMA op mobiliteitsbranche) extra gevoelig zijn voor arbeidsmarktpull โ juist in sectoren die nu krapte kennen.
2. ROC van Twente verliest absoluut de meeste studenten: โ2.017
Dat zijn twee grote vestigingen in absolute termen. Twente wordt dubbel geraakt: demografische krimp รฉn een relatief zwakke aantrekkingskracht voor studenten van buiten de regio. Dit zou kunnen samenhangen met de geografische ligging: studenten kiezen vaker voor grotere steden bij vergelijkbare afstanden.
3. ROC van Flevoland is de enige echte perifere groeier (+10%)
Terwijl alle omliggende regio's krimpen, groeit Flevoland als enige substantieel. Dit valt samen met de structureel jonge bevolkingsopbouw van Almere โ de gemeente met verreweg het jongste leeftijdsprofiel van Nederland โ die nu de MBO-leeftijd bereikt.
Financieel zijn kleine MBO-instellingen kwetsbaar. Scholen onder de ~5.000-grens hebben te weinig schaalgrootte voor een breed opleidingspakket en reserves. Gevaarzone 2035:
| Instelling | 2035-prognose |
|-----------|--------------|
| SVO | 1.351 |
| SOMA College | 969 |
| ROC Menso Alting | 512 |
| ROC Rivor | 1.631 |
| Lentiz | 1.733 |
| CIBAP | 1.635 |
| Aeres (V) MBO | 4.320 โ net boven grens |
De meest urgente vervolgvraag: in welke sectorkamers (techniek, zorg, economie) is de krimp het sterkst? Want een instelling als SVO of SOMA die op รฉรฉn sector draait, heeft geen uitwijkmogelijkheid. Dat kan direct met de mbo-studentenprognose_sectorkamer_instelling tabel. Wil je dat?
Bronnen
- DUO โ Studentprognoses MBO per instelling, tabblad mbo-studentenprognose_instelling, peiljaren 2025 (Historie) & 2035 (Prognose), versie 2, publicatiedatum 12-02-2026
- Financiรซle kritische grens ~5.000 studenten: gangbare stelregel in MBO-sector (geen formele CBS/DUO norm)
| Sectorkamer | 2025 | 2035 | ฮ absoluut | ฮ % | Trend |
|------------|------|------|------------|-----|-------|
| Techniek en gebouwde omgeving | 61.823 | 53.346 | โ8.477 | โ13,7% | ๐ด Grootste krimper |
| Entree | 16.945 | 15.481 | โ1.464 | โ8,6% | ๐ด Structureel kwetsbaar |
| Mobiliteit & maritiem | 28.163 | 26.272 | โ1.891 | โ6,7% | ๐ Krimp |
| Handel | 39.131 | 38.114 | โ1.017 | โ2,6% | ๐ก Lichte krimp |
| Voedsel, groen & gastvrijheid | 57.028 | 56.036 | โ992 | โ1,7% | ๐ก Vrijwel stabiel |
| Zorg, welzijn en sport | 148.917 | 146.265 | โ2.652 | โ1,8% | ๐ข Veerkrachtig |
| ICT en creatieve industrie | 36.066 | 37.043 | +977 | +2,7% | ๐ข Groeier |
| Zakelijke dienstverlening | 38.736 | 41.025 | +2.289 | +5,9% | ๐ข Sterkste groeier |
1. Techniek is de absolute tikkende tijdbom: โ13,7% in 10 jaar
Techniek verliest bijna 8.500 studenten โ veruit het meest van alle sectoren in absolute รฉn relatieve termen. Dit is paradoxaal: juist de sector waar Nederland het meest tekort aan vakmensen heeft, krimpt het hardst in opleiding. Dit zou kunnen samenhangen met de aantrekkelijkheid van directe instroom in de arbeidsmarkt โ in de bouw en installatietechniek zijn lonen al bij aanvang hoog, waardoor jongeren de opleiding overslaan.
2. Zakelijke dienstverlening en ICT groeien โ ook in 2035
Terwijl vrijwel alle andere sectoren krimpen, groeien zakelijke dienstverlening (+5,9%) en ICT (+2,7%) door. Een mogelijke verklaring is de aanhoudende vraag naar digitale en administratieve profielen, in combinatie met de toenemende complexiteit van de arbeidsmarkt die meer gekwalificeerde mensen vereist.
3. Zorg is stabiel โ maar de belofte is niet duurzaam
Zorg is met 148.000+ studenten veruit de grootste sectorkamer en krimpt slechts โ1,8%. Dat klinkt goed, maar Nederland heeft juist in zorg de grootste arbeidsmarkttekorten. De relatieve stabiliteit dekt mogelijk een structureel probleem: de vraag groeit harder dan het aanbod, maar het aanbod krimpt niet eens zo hard โ het is gewoonweg al te klein.
4. De risicoscholen hebben gรฉรฉn uitwijkoptie
Dit is de kernbevinding van deze analyse:
| Instelling | Dominante sector | Krimp in die sector | Uitwijkmogelijkheid? |
|-----------|-----------------|---------------------|----------------------|
| SVO | Voedsel, groen & gastvrijheid (91% van studenten) | โ29,2% | โ Geen โ monodisciplinair |
| SOMA College | Techniek + Mobiliteit (100% van studenten) | โ18,3% / โ10,2% | โ Geen โ beide sectoren krimpen |
| ROC Rivor | Zorg (49%) + Techniek (28%) | โ10,3% / โ26,5% | โ ๏ธ Alleen Zorg biedt enige buffer |
SVO en SOMA zitten volledig geconcentreerd in sectoren die krimpen. Ze kunnen niet diversifiรซren naar ICT of zakelijke dienstverlening โ daarvoor ontbreekt de infrastructuur en expertise. Dit vergroot het risico op financiรซle noodsituaties na 2030 aanzienlijk.
De meest beleidsrelevante vraag die nu overblijft: terwijl techniek krimpt in opleiding, groeit de vraag naar technici op de arbeidsmarkt โ hoe groot is die mismatch precies, en in welke specifieke beroepen? Dat is te beantwoorden via CBS-arbeidsmarktprognoses gekoppeld aan de DUO-gediplomeerdendata per sectorkamer. Wil je dat?
Bronnen
- DUO โ Studentprognoses MBO per instelling, tabblad mbo-studentenprognose_sectorkamer_instelling, peiljaren 2025 (Historie) & 2035 (Prognose), versie 2, publicatiedatum 12-02-2026
- Nationale sectoraggregaties berekend door optelling van alle instellingen per sectorkamer